Sağlık Çorlu.org

Tüm ergenler büyümenin normal bir parçası olarak risk alma davranışları gösterirler. Risk alma ergenin kendi kimliğini tanımlama ve geliştirme aracıdır ve sağlıklı risk alma ergenler için çok değerli bir deneyimdir.

Ergenin normal gelişimini olumlu yönde etkileyebilecek sağlıklı risk alma davranışları spor, sanat ve yaratıcı aktivitelere katılım, gönüllü yardım çalışmaları ve sosyal çalışmalar, seyahat, okulda görev almak, yeni arkadaşlar edinmek, aile veya topluma yapıcı katkılarda bulunmak ve benzeri davranışlardır. Tüm bu aktiviteler doğal olarak başarısızlık olasılığını da içerir. Anne-babalar bu olasılığı da kabul etmeli ve çocuklarının bu gibi faaliyetlerini desteklemelidirler.

Olumsuz risk alma davranışları ise içki, sigara, uyuşturucu kullanımı, tehlikeli otomobil kullanma, güvensiz cinsel aktiviteler, yeme bozuklukları, kendi kendine zarar verme, evden kaçma, hırsızlık, çetelere katılma ve benzeri davranışları içerir.

Ergenlerin sağlıksız risk alma davranışı anne-babaya “isyan etme”, yani özellikle anne-babaya yönelik öfkeli tutumlar sergileme gibi gözükebilir. Ancak ister sağlıklı ister sağlıksız olsun, risk alma ergenin yeni bir benlik tanımı sunarak ve başkalarından, özellikle de anne-babadan ayrılarak kendi kimliğini test etme mücadelesinin bir parçasıdır.

Ergenlerin bazı davranışları yanıltıcı olabilir. Yani ergenin aldığı gayet sağlıklı bir risk zamanla daha tehlikeli bir davranışa dönüşebilir. Örneğin ergen kızların çoğu zayıflama diyetleri konusunda sağlıksız bir sürece girdiklerini genellikle fark edememekte ve sağlıksız beslenmeye başlamakta ve hatta zaman zaman bu durum tam bir yeme bozukluğuna dönüşebilmektedir. Anne-babalar bu şekilde riskli mücadeleler veren ergen çocuklarına nasıl yardımcı olabilecekleri konusunda bilgilenmelidirler.

Ergenlerde tipik olarak görülen ruh durumundaki hızlı değişmelerden farklı olarak, sürekli bir depresyon veya kaygı hali gibi psikolojik sorunlar, okul sorunları, yasa dışı faaliyetlere katılım veya aynı anda birkaç sağlıksız risk alma davranışının bir arada olması (örneğin sigara, içki içme ve dikkatsiz ve tehlikeli araba kullanma ya da kötü beslenme ve kendine zarar verme veya evden kaçma ve hırsızlık davranışlarının bir arada olması gibi) ergenlerin tehlikeli riskler aldıklarını gösterir. Bu durumda bir uzman yardımı almak gerekir.

Ergenler genellikle olumsuz risk alma davranışlarına ilişkin bol bol ipucu verirler ve ayrıca arkadaşlarının veya anne-babalarının davranışlarından bahsederken de aslında kendi davranışları hakkında ipuçları verirler. Böyle durumlarda, anne-babalar genellikle kendi gençliklerinde yaptıkları risk alma davranışlarından ve denemelerinden bahsetmezler. Ancak rol modeli olabilmek, hataların geri dönüşsüz olmadığını göstermek ve çocuklarını kendi ergenlik dönemlerinde yaptıklarından daha sağlıklı seçimler yapmaya teşvik etmek amacıyla bunları çocukları ile paylaşmalıdırlar.

Ergenler olumlu ve olumsuz risklerin değerlendirmesini nasıl yapacaklarını belirlemek için anne-babalarının tavsiyelerine ve oluşturdukları modele bakarlar. Risklerin değerlendirmesini yapma, seçimlerinin sonuçlarını tahmin etme ve enerjilerini daha sağlıklı aktivitelere yönlendirme konusunda anne-babalar çocuklarına yardımcı olmalıdırlar.

Anne-babalar kendi mevcut risk alma davranışlarını da gözden geçirmelidirler. Kendiler farkında olsun ya da olmasın, ergenler her zaman onları izler ve taklit ederler.

Dr. Ayten Erdoğan
Memorial Hastanesi
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
www.aytenerdogan.com